نقد فیلم The Master (مرشد) محصول 2012 | یک معمای باشکوه

در این مطلب به نقد و بررسی فیلم The Master (مرشد) محصول 2012 پرداخته ایم. این فیلم به کارگردانی پل تامس اندرسن است و بازیگرانی مانند واکین فینیکس، فیلیپ سیمور هافمن و امی آدامز در این فیلم بازی کرده اند.

فیلم «مرشد» ساخته­ی «پل توماس اندرسون»، به طرز حیرت­آوری خوش­ساخت است، بازی هنرپیشگان نیز به همین ترتیب است اما زمانی­که می­خواهی آن را لمس کنی، با دست خالی برمی­گردی. این فیلم از نظر محتوا غنی است اما به روشنی بیان نمی­کند که اندیشه‌اش در رابطه با موضوعات مطرح شده چیست. مرشد در دو بخش نامزد جایزه ­ی اسکار 2012 شده است اما معلوم نیست که به آن‌ها دست می­یابد یا خیر. نقش اول فیلم، از شخصیت «ال. رون هوبارت[1]»، بنیانگزار فرقه­ ی ساینتولوژی[2]، اقتباس شده است. اما در فیلم هیچ اطلاعاتی در رابطه با خود این فرقه­ی مذهبی و یا بنیان ­های آن ارائه نشده است.

شخصیت هوبارت که در فیلم «لنکستر داد» نام دارد و نقش آن را «فیلیپ سیمور هافمن» بازی می­کند حتی مهم‌ترین شخصیت فیلم نیست. شخصیت کانونی فیلم «فردی کوئل» با بازی «خواکین فونیکس» است. کوئل، فردی الکلی و از پیروان مرشد است که از دو سال پیش (یعنی دوران فروپاشی خود یا چیزی شبیه به آن)، شخصیتی عجیب و غریب پیدا کرده است.

فردی کوئل ذائقه­‌ای غیرطبیعی و خطرناک در رابطه با انواع نوشیدنی­ های الکلی دارد. در فیلم ابتدا به این شخصیت پرداخته می­شود. داستان درست بعد از اتمام جنگ جهانی دوم شروع می­شود. در آن زمان او به عنوان یکی از اعضای نیروی دریایی ایالات متحده در اقیانوس آرام خدمت می­کند. به محض آن­که خبر پیروزی از رادیو اعلام می­شود، او نقشه­ای را عملی می‌کند که از قبل ترتیب داده. مستقیماً به زیر عرشه می­رود و شروع به تخلیه­ ی سوخت یک اژدر می­کند. در طی فیلم مشاهده می­کنیم که نوشیدنی­های عجیب و غریبی از تینر نقاشی، شیر نارگیل و یک مایع دارویی که از جعبه­ی کمک­های اولیه بر می­دارد (شاید لیزول[3]) درست می­کند. بعد از آن­که یک نوشیدنی خطرناک (احتمالاً کشنده) را به یک کارگر مهاجر مزرعه­ ی کلم در کالیفرنیا می­نوشاند، به سان­فرانسیسکو فرار می­کند و مخفیانه سوار یک کشتی تفریحی می­شود.

این کشتی تفریحی به لنکستر داد تعلق دارد که خود را نویسنده معرفی می­کند و از ظاهرش بر می­آید که فردی ثروتمند است. او در معرفی خود به کوئل می­گوید: «من یک نویسنده، پزشک، فیزیک­دان هسته­ای و فیلسوف نظریه ­پرداز هستم. اما در رأس همه ­ی این­ها من یک انسانم. انسانی که به‌طرزی نومید کننده کنجکاو است، درست مثل خودت.» او در حال بنیان­گذاری یک گروه، جنبش، فرقه یا چیزی شبیه به آن است. این فرقه «علت[4]» نام دارد. کشتی از کانال پاناما، در حال حرکت به سمت نیویورک است. داد و همسرش «پگی» (با بازی «ایمی آدامز»)، به همراه تعداد زیادی از پیروانش به این کشتی آمده تا ازدواج دخترش را جشن بگیرد.

زمانی­که داد متوجه می­شود کوئل نیز سوار کشتی شده است، او را به ساحل بازنمی­گرداند. او جذابیت افسون­ کننده­ ای در این مرد دردمند می­یابد. مردی که خود را «یک دریانورد با بدنی توانمند» توصیف می­کند اما به نظر می­رسد که در این بدن توانمند، یک انسان خمیده و ترسیده نهفته باشد. داد او را به چشم موردی مناسب برای درمان می‌بیند. در این­جا یک صحنه­ ی مسحورکننده به تصویر کشیده شده که در آن، دو مرد از روی یک میز در اتاق کاپیتان کشتی، به یکدیگر خیره می­شوند و داد کوئل را زیر رگبار سؤالات پی­ در پی خود قرار می­دهد. این اقدام او «پردازش[5]» نام دارد و درست مانند آن چیزی است که هوبارت در کتاب «فناوری روان­ درمانی[6]» خود، آن را «حسابرسی[7]» می­نامد.

فیلم، به گذشته­ ی داد نمی­پردازد و به هیچ وجه به داستان علمی تخیلی که هوبارت آغاز به نوشتنش کرد اشاره ­ای نمی­کند. ما داد را در میان­سالی ملاقات می­کنیم که فردی شوخ ­طبع است و خود را بالاتر خواندن آواز های سرگرم ­کننده و شوخی در مهمانی­ ها نمی‌بیند. در ملاقات با پیروان شرق آمریکای خود به ویژه با «هلن سالیوان» (با بازی «لورا درن») می‌بینیم که در آن زمان، فرقه­ی علت پیروان زیادی را به خود جلب کرده است. هم­چنین، تعدادی کافر نیز دارد که از آن میان می­توان به «جان مور» (با بازی «کریستوفر ایوان ولچ») اشاره کرد که در یکی از جلسات پرسش و پاسخ، با چهره­ای سرد، جلوی در ایستاده است و سؤالات آتشین و خصمانه می­پرسد.

در فیلم به این موضوع پرداخته نمی­شود که افراد، برای پذیرفته شدن در فرقه­ ی علت، باید چه شایستگی­ هایی داشته باشند و یا چه هزینه ­هایی بپردازند اما به نظر می­رسد که نظم ترسناکی بر آن حاکم باشد و فردی کوئل، به سرعت با هر کسی که به مخالفت با مردی که به او مهربانی و راهنمایی عطا کرده [منظور لنکستر داد]، به مبارزه بر می­خیزد و بدش نمی­ آید که مزه­ی مشت­هایش را به آن­ها بچشاند. کوئل در مرز خیال و واقعیت، در نوسان است. اتاق­ هایی را تصور می­کند که در آن­ها، زنان به ناگهان برهنه می­شوند. درباره­ی رابطه­ی جنسی، بسیار خیال ­پرداز است. در صحنه­ های ابتدایی فیلم، او را در حالی مشاهده می­کنیم که با ماسه، زنی لخت می­سازد و از آن برای خودارضایی استفاده می­کند.

در همه­­ جای فیلم، احتمالاتی وجود دارند که اندرسون به موشکافی آنان نمی­پردازد. برای مثال، این­که فرقه­ی علت، در صحبت­ های مربوط به زندگی­ های گذشته و آسیب­هایی که ریشه در قبل از تولد انسان دارند، دقیقاً به چه چیز معتقد است؟ «سان وال[8]» (با بازی «جسی پلمونس[9]») می­گوید: «او به مرور این چیزها را به هم می­بافد.» اما فیلم «مرشد»، آن­چیزی که نشان می­دهد نیست. این فیلم به تاریخچه­ ی فرقه­ ی علت، ساینتولوژی یا هر فرقه­ ی دیگری نمی­پردازد و نمی­خواهد داستان شخصیت­های مربوط به این فرقه­ ها را تعریف کند (چیزی که تا انتهای فیلم، مبهم باقی می­ماند).

فیلم با ابهام همراه است اما به هیچ وجه کسالت­بار نیست. زمانی­که فونیکس با اضطرابی ترسناک، اتاق را می­کاود، فلاش­ بک ­ها یا توهماتی را مشاهده می­کند که به نظر می­رسد درباره­ ی دوست دختر قبل از جنگ او است. چیزی که سال­ها بعد از ازدواج و فرزنددار شدن آن دختر، هم­چنان ذهن مرد را به اشغال خود درآورده است. به هیچ وجه چنین القاء نمی­شود که او از نوشیدن لذت می­برد، به نظر می­رسد که مستی،چیزی را درمان نی­کند که ما تنها می­توانیم آن را تصور کنیم. هافمن توانسته است در نقش لنکستر داد، کاریزمایی که شخصی مانند هوبارت باید داشته باشد را به خوبی به تصویر بکشد. فیلم به صورت مبهم به فرقه­ ی علت می­پردازد (با این حال، فرقه­ی سانتولوژی، جنبشی بر علیه فیلم مرشد به راه انداخت).

چرا این دو شخصیت متضاد باید تا این حد به هم جذب شوند؟ ممکن است بگویید که پای تمایلات جنسی هم­جنس­گرایانه در میان است اما در این مورد نیز، فیلم با ابهام همراه است. آیا به این علت است که هر یک می­خواهند نظرشان در رابطه با شخصیت خود را به چالش بکشند؟ همیشه در جایی از قاب صحنه، می­توان همسر داد، پگی را مشاهده کرد که با چهره­ ی شیرین و آرام خود، در جایی که لازم است، در سکوت حضور دارد.

مرشد اولین فیلم از زمان «هملت» ساخته­ی «کنت برانا[10]» در سال 1996 است که با دوربین 65 میلی­متری، فیلم­برداری شده (و در بازارهای منتخب، با قطر 70 میلی­متر به نمایش درآمده است). این فیلم یک تجربه­ ی بصری جذاب است. برای مثال توجه شما را به صحنه­ ای جلب می­کنم که در آن، داد در یک دشت مسطح پهناور با موتور سیکلت می­راند و غرش آن از دور به گوش می­رسد. پس از آن برمی­گردد. درست مانند کاری که «وینسنت گالو[11]» در «خرگوش قهوه­ای[12]» انجام داد. گرچه من شک دارم که این یک ادای احترام باشد. داد به کوئل می­گوید: «حالا تو انجامش بده.» کوئل شروع به راندن می­کند. سرانجام، داد و همراهانش در زیر آفتاب بیابان به جست­وجوی او می­روند. نمی­دانم که پیدایش می­کنند یا نه. هم­چنین، نمی­توانم بگویم که آن موتورسیکلت نماد چه چیزی است.

پل توماس اندرسون یکی از کارگردانان بزرگ است. مرشد، خلاقیت و کنجکاوی را به تصویر می­کشد. گهگاهی هم مجذوب­کننده است. اما می­خواهد چه چیز را منتقل کند؟

[1] L. Ron Hubbard

[2] Scientology

[3] Lysol

[4] Cause

[5] Processing

[6] Dianetics

[7] Auditing

[8] son Val

[9] Jesse Plemons

[10] Kenneth Branagh

[11] Vincent Gallo

[12] The Brown Bunny