نقد فیلم A Beautiful Mind (یک ذهن زیبا)

در این نقد و بررسی به سراغ فیلم A Beautiful Mind رفته ایم. ذهن زیبا (A Beautiful Mind) نام فیلمی زندگینامه‌ای و درام آمریکایی است که دربارهٔ زندگی جان نَش ریاضیدان برندهٔ جایزهٔ نوبل اقتصاد و مسائلی که به دلیل بیماری روان‌گسیختگی با آن‌ها مواجه می‌شود، ساخته شده‌است. این فیلم در سال ۲۰۰۱ بر اساس کتابی به همین نام و نوشتهٔ سیلویا ناسار و به کارگردانی ران هاوارد ساخته شده‌است. بازیگران اصلی آن راسل کرو در نقش جان فوربز نش و جنیفر کانلی در نقش همسر وی هستند.

A Beautiful Mind 3 - نقد فیلم A Beautiful Mind (یک ذهن زیبا)

آیا تا اواسط فیلم این امکان وجود داشت که مخاطب پی ببرد، جان نش، شخصیت اصلی فیلم دچار بیماری روانی است؟ خیر!

همین نکته راز جذابیت فیلم “یک ذهن زبیا” است. کارگردان به تو می فهماند چقدر از زاویه دید یک بیمار روانی، همه چیز جدی است. همه چیز واقعی. دو نفر که جان نش را تعقیب می کنند وجود ندارند ولی برای او از هر انسان واقعی، واقعی تر هستند. هیچ ماموریتی در کار نیست ولی او تمام نبوغ و هوش خود را صرف انجام یک ماموریت خیالی میکند. کارگردان فیلم  از نبوغ، چیزی از جان نش کم ندارد. در ابتدای فیلم هیچ صحبتی از بیماری روانی نیست. او می داند چطور باید مخاطب را با دنیای اختلالات روانی آشنا کند. فیلم رسالت بزرگی به عهده داشته. اگر یک بیمار روانی به شما از تخیلاتش به او شما بگوید فورا سعی می کند او را متقاعد کنید که همه اش وهم است. حتی بسیاری از روانپزشک ها از همین راه خطا وارد پروسه درمان می شوند. فیلم به ما نشان میدهد چیزی که از نظر شما تخیل است تا چه اندازه برای بیمار اسکیزوفرنی، واقعی است. جان نش که شخصیتی واقعی و یک نابغه در دنیای ریاضیات بود تا حد زیادی با استفاده از هوش و نبوغ خود توانست، بیماری روانی خود را مغلوب کند.

اغراق نیست اگر بگوییم راسل کرو دقیقا بهترین بازی خود را در این فیلم به نمایش گذاشته است. هرچقدر زمان رو به جلو حرکت می کند ارزش این فیلم بیشتر نمایان می شود. اینهمه سال، اینهمه اسکار، اما کدامیک از این فیلم ها در حد و اندازه‌ی “یک ذهن زیلا” درخشیده اند.

شوک تاثیرگذار در میانه فیلم به مخاطب وارد می شود. خدای من هر چه دیده ام و باور کرده ام رویاست. ما با یک فیلم جاسوسی و جنایی رو به رو نبوده ایم بلکه همه چیز رویای یک بیمار روانی است.

A Beautiful Mind 2 1 - نقد فیلم A Beautiful Mind (یک ذهن زیبا)

جان نش به نوعی پارانویید محسوب می شد هرچند در برخی از سکانس ها او شخصیت های خیالی و یا دوستان خود را در مکان های بی ربط می دید که نشان دهنده‌ی این واقعیت بود که جان نش با چیزی بیشتر از پارانویید دست به گریبان بود و رابطه او با واقعیت از دست رفته بود. ولی همین شرایط وخیم را به کمک نبوغ خود کنترل کرد. در سکانسی که یکی از دوستان قدیمی خود را در اتاق خانه اش دید به زیبایی با مغز خود وارد فاز گفت و گو شد. جان آنچه را که می دید شروع به تحلیل کرد. این حرکتی است که هر بیمار روانی نمی تواند انجام دهد. خیل عظیمی از بیماران روانی قدرت این را ندارند که با افکار غیرمنطقی خود وارد فاز گفت و گو شوند. اما جان بخاطر هوش و نبوغ خود وارد تحلیل افکار و آنچه را که می دید ولی واقعیت نداشت، شد. او می دانست از نظر زمانی و مکانی امکان ندارد دوستش در آن شرایط در خانه آنها باشد پس آنچه که با چشمان خود به وضوح میدید باور نکرد. پس از آن هربار دویتش را بر سر راه خود می دید این جمله را نثارش می کرد که تو واقعی نیستی برو کنار!

هنوز روانپزشکان رابطه زیادی بین هوش و پارانویید می بینند. جان از ابتدا هوش فراوانی داشت. درگیری با پیچیده ترین مسایل ریاضی او را کامل به محیط اطراف خود بی توجه کرده بود.

انزوا گرچه مخصوص انسان های بزرگ است اما بی خطر هم نیست. و به عقیده خیلی ها بستری برای افکار منفی و اختلالات روانی است. همسر جان نش در فیلم پس ازینکه به بیماری همسرش پی می برد کم کم رابطه ای سرد و بی مهر با همسرش پیدا می کند. خستگی و عصبانیت وی در طول فیلم نشان می دهد که برای همسر یک چنین بیماری، زندگی به چه کابوسی تبدیل می شود و باید در کنار همسرش به جنگ دشمنان خیالی برود.

جان پروسه درمان را طی می کند اما در سکانس پایانی هنگام دریافت جایزه، در انتهای فیلم، باز هم آن دو نفرِ خیالی را گوشه اتاق می بیند. این حرکت از سوی کارگردان بی نظیر است. بیماری روانی که وارد مغز تو شود قابل کنارل و بهبود است اما این امید را نداشته باش که برای همیشه ریشه کن شود. تو این افکار غیرمنطقی و این احساس عدم امنیت را تا آخر عمر با خود و در کنار خود میبینی، تنها باید طریقه رفتار با این افکار  را بیاموزی.

در فیلم می بینیم یک ذهن زیبا چطور در اثر اختلالات روانی متلاشی می شود و به ذهنی پر از توهمات آزار دهنده و بدبینی تبدیل می شود. یک ذهن زیبا از دست می رود و یک زندگی پر رنج را برای صاحبش به همراه دارد.

A Beautiful Mind 1 - نقد فیلم A Beautiful Mind (یک ذهن زیبا)

سینما این قدرت را دارد که تصاویر را آنگونه که در ذهن یک بیمار روانی در جریان است برای ما به نمایش بگذارد. هرچند در طول این سال ها پس از این فیلم، فیلم های بسیاری با محوریت بیماری های روانی ساخته شده اما رمزو راز عجیبی در ساختِ “یک ذهن زیبا” وجود دارد.

چیزی که به شدت فیلم را متمایز می کند این نکته است که رفتار جان نش در ابتدا به هیچ وجه ردی از اختلالات روانی و غیرعادی بودن ندارد و مخاطب نمی تواند ماجرا را حدس بزند برای همین  با شوک بزرگی رو به رو می شود.

ضربه فیلم در اواسط فیلم وارد می شود و همین موجب میخکوب شدن مخاطب و جذابیت چند برابر فیلم می شود.

فضایی غمناک و سرد بر دنیای یک بیمار روانی حاکم است. دنیای پر از استرس. و مخاطب باید این تلخی را بپذیرد که شخصیت اصلی اینهمه رنج را برای هیچ تحمل می کند. یک نابغه با آنهمه مفید بودن برای دنیای علم باید با دشمنان خیالی بجنگد و نیرو و انرژی خود صرف نبردی پوچ کند.

جان نش در حقیقت از دارو استفاده نکرده اما کارگردان اظهار داشته برای تشویق بیماران روانی به استفاده از دارو در فیلم به استفاده از دارو اشاره کرده است. دلیل کارگردان منطقی است به هر حال همه‌ی بیماران روانی مثل جان نش از نبوغِ کنترل ذهن خود برخوردار نیستند.

روانپزشکان به نقش گذشته‌ی بیماران روانی در شکل گیری بیماری روانی بسیار تاکیید می کنند. و این شاید یکی از نقاط ضعف فیلم باشد که هیچ اشاره ای به گذشته جان نش نمی کند. به نظر من کارگردان باید به طور جدی تری وارد زندگی جان نش به خصوص دورانِ کودکی‌ِ جان نش می شد. چرا که مهم ترین سال های شکل گیری بیماری روانی، دوران کودکی است.

همه ما بعد از تماشای یک ذهن زیبا یک آرزو داریم: ریشه کن شدن اختلالات روانی، طاعونِ قرن ما!

نویسنده: فاطمه دلفانی
حتما عضو کانال تلگرام و صفحه اینستاگرام سینما مدرن باشید! ما در تلگرام و اینستاگرام مطالب متفاوت تری داریم که در سایت نیست!

عشق فیلم هستی بیا کانال تلگرام ما 😍