نقد فیلم Unsane (دیوانه) محصول 2018

در این مطلب به نقد و بررسی فیلم Unsane (دیوانه) محصول 2018 می پردازیم. این فیلم به کارگردانی استیون سودربرگ است و بازیگرانی همچون کلر فوی، جاشوآ لنرد، جی فارو، جونو تیمپل، ایمی مالینز و ایمی اروینگ به ایفای نقش پرداخته اند.

بیماری‌های روانی، طاعون قرن ما هستند. جورج مونبیو

زمانی روانپزشکی گفته بود: ((بیماران اصلی به ما مراجعه نمی‌کنند. کسانی که از دست این بیماران به ستوه اومدن، سراغ ما میان)).

 فیلم دیوانه نشان می‌دهد روانپزشکی و روانشناسی که در جامعه‌ی مدرن می‌تواند به شدت تاثیر مثبت داشته باشد چگونه به سادگی برای کسب سود، افراد را به جنون می‌کشاند.

سودربرگ با کارگردانی فیلم چه، گرایشات چپ خود را به نمایش گذاشت. در اغلب فیلم‌هایش نیز با دید منفی به سرمایه‌داری و جامعه مدرن نگریسته.

ما فراموش کرده‌ایم افراد مهم‌تر از کاغذبازی هستند.

فیلم اعتراضی جدی به ساختار شبه بروکراسی دارد. دختر به خاطر یک امضای اشتباه وارد مخمصه شده. یک امضا در چنین ساختاری از شهادت خود فرد، از سلامتش، از ادعاهایش بالاتر قرار دارد. همه‌ی تخلفات آن آسایشگاه با یک امضا تبرئه می‌شود. چرا که سیستم اعتقاد زیادی به کاغذبازی دارد. مناسباتی اداری که همیشه امکان دور زدن و سواستفاده از آنها علیه افراد وجود دارد.

نبوغ کافکایی

در فیلم شاترآیلند هم اگر به خاطر داشته‌باشید دکتر راشل به مارشال در غار هشدار داد:(( بهش می‌گن نبوغ کافکایی! وقتی تهمت دیوانه بودن بهت بزنن بعد از اون هر کاری انجام بدی به حساب دیوونگیت می‌ذارن)).

دختر وقتی با پلیس تماس می‌گیرد یکی از پرستاران به پلیس می‌گوید که او در اثر اختلال روانی این تماس را گرفته. وقتی دختر سعی دارد آسایشگاه را متقاعد کند که یکی از پرستاران همان خواستگار سمج و خطرناک اوست باز هم آسایشگاه همه چیز را به حساب جنون او می‌گذارد. در سکانسی که دختر سعی دارد روانپزشک را متقاعد کند که حالش آنقدرها هم بد نیست روانپزشک به دعوای او با چند بیمار اشاره می‌کند و اعتراضات او را نادیده می‌گیرد.

دختر در چنگ اتفاقات وحشتناک اسیر شده و هر اعتراضی که می‌کند به حساب جنون او گذاشته می‌شود. در واقع روانپزشکی و روانشناسی در چنین جامعه‌ی مدرنی به جای حل مشکلات دختر، از او یک بیمار آشفته و پریشان می‌سازد و برعکس، خواستگار دختر که رفتاری به وضوح بیمارگونه دارد، به خاطر سودی که برای آسایشگاه دارد؛ به راحتی وارد کادر درمانی می‌شود.

به گوشیت به چشم دشمنت نگاه کن!

یکی از روانشناسان در آغاز فیلم به دختر می‌گوید:((به گوشیت به چشم دشمنت نگاه کن)).

جالب است بدانید که فیلم‌برداری این فیلم را یک گوشی آیفون برعهده داشته. خود این حرکت یک کنایه از جانب سودربرگ است که همه چیز را در این فیلم از زاویه دید یک گوشی برای ما به نمایش می‌گذارد.

دختر مدام از طریق موبایل توسط خواستگار بیمارش ردیابی می‌شود. وقتی در آسایشگاه در دام می‌افتد بازهم به موبایل پناه می‌برد اما نه تنها نجات پیدا نمی‌کند بلکه مادر و نیک را هم از دست می‌دهد.

منتقدین به سادگی می‌توانند جواب دهند که موبایل هم می‌تواند مثل یک چاقو مضر یا مفید باشد بستگی به انتخاب تو دارد. اما مساله همینجاست. ما چیزی را انتخاب نمی‌کنیم.

روانشناسی در اپلیکیشن‌ها و فضای مجازی

زمانی یکی از اساتید دانشگاه به نام اباذری در یکی از سخنرانی‌هایش گفته‌بود:((شما گمان می‌کنید انتخاب می‌کنید درحالیکه انتخاب می‌شوید. هزاران مدل برای شما عرضه می‌کنند تا بالاخره یکی را انتخاب کنید)).

یکی از نمونه‌هایی که نشان می‌دهد موبایل چطور می‌تواند دشمن ما باشد کلمه‌ی”لایک” است. فقط یک لحظه مرور کنید که در اینستاگرام به خاطر لایک مردم به چه روزی افتاده‌اند. این که لایک باعث می‌شود دوپامین ترشح شود و اینکه فالوورِ بیشتر، احساس مهم بودن به شما می‌دهد همه و همه اطلاعاتی است که از طریق علم روانشناسی به سازندگان اینگونه اپ‌ها داده می‌شود. چرا؟ برای کسب سود!

در فیلم می‌بینیم مدیر آسایشگاه به خاطر استفاده از حق بیمه‌ی افراد آنها را بستری می‌کند. او هرگز دغدغه‌ی درمان افراد را ندارد اتفاقا می‌داند بیمار بیشتر یعنی سود بیشتر. استفاده از بیمه‌ی افراد بیمار در واقع کنایه از سودیست که بیماری‌های روانی برای سرمایه‌داری دارد.

روانشناسی می‌تواند برای کسب سود با دوپامین مغز تو بازی کند. می‌تواند با تبلیغات، مغزت را در اختیار بگیرد و با الگوریتم‌های علمی فریبت دهد.

البته میتواند تو را هم درمان کند. نباید فراموش کنیم فرهنگ مراجعه به روانشناس یکی از نکاتی است که باید در هر جامعه‌ای رواج پیدا کند. نیت سودربرگ بدبین کردن مردم نسبت به روانپزشک و روانشناس نیست. بلکه او در بستر نمادین به سواستفاده افرادِ مهم از روانشناسی برای سود سخن می‌گوید.

سودربرگ، سرمایه‌داری را می‌شناسد و گرایشات چپ خود را در فیلم‌هایی مثل چه به نمایش گذاشته است. او از جنبه‌های مختلف فریب اذهان عمومی آگاه است و حالا هم خطر روانشناسی در جهت فریب و فروپاشی روح‌ و روان جامعه، به خوبی درک کرده‌است.