هیچکاک شناسی

سلطان ترس سینما، استاد معما! کسی که به معنا و مفهوم تعلیق سمت و سوی دیگری داد. کارگردان بریتانیایی که بیش از پنجاه فیلم را ساخت، کسی که خیلی ها او را بزرگترین کارگردان دنیا می دانند، تمام این تعریف و تمجید ها در یک اسم خلاصه میشود… هیچکاک!! آلفرد هیچکاک همیشه استاد.

اگر بخواهم از هیچکاک تعریف کنم باید یک کتاب هزار صفحه ای بنویسم، برای همین بی مقدمه به سراغ سینما شناسی هیچکاک می رویم …

امروزه سینما پُر است از فیلم های ترسناک و ژانر وحشت، فیلم هایی که با جّن و روح و شیطان مخاطب را می ترسانند و برای اینکه در آخر مطمئن شوند کارشان را درست انجام داده اند می نویسند… بر اساس داستان واقعی!

اما هیچکاک از این دسته فیلمسازان نبود، او به باور پذیرترین شکل ممکن مخاطب را می ترساند. و اصلی ترین مولفه اش… او با کوچکترین چیز ها مشکل می ساخت، او یک اشتباه اتفاقی کوچک را به یک فاجعه تبدیل میکرد، برای مثال: در فیلم از شمال تا شمال غربی، قهرمان داستان کری گرانت برای صرف ناهار به رستوران می رود، درست در همان زمان دو قاتل در رستوران حضور داشتند، آن ها به پذیرش می گویند که اسم مقتول را پیج کند، درست در همان لحظه ای که اسم مقتول پیج میشود، کری گرانت دستش را بلند می‌کند تا غذا سفارش دهد و با همین اشتباه کوچک قاتلان کری گرانت را با مقتول مورد نظرشان اشتباه می‌گیرند و کل کشور را به دنبال او افتند تا او را بکشند. یا در فیلم مرد اشتباهی، هنری فوندا که یک مرد کاملا ساده است ، از خانه بیرون می‌رود تا مشکل بیمه زنش را حل کند اما با یک دزد اشتباهی گرفته می‌شود و به زندان می افتد ، زنش دیوانه میشود و بچه هایش به یتیم خانه می روند، همه ی این مشکلات بزرگ با یک اشتباه گرفتن ساده اتفاق می افتد…این یعنی هیچکاک و سینمایش!

یکی دیگر از شناسه های مهم هیچکاک که تأثیر به شدتی در فُرم او داشت ترساندن مخاطب با چیزی بود که کسی هرگز فکرش را نمی‌کرد…برای مثال در فیلم پرندگان (فیلمی که بعد از دیدنش از مشاهده پنج پرنده در یکجا وحشت دارم) ما هر روزه و همه جا تجمع پرندگان را می بینیم اما هیچکاک با دیدگاه مخصوص خودش به آنها نگاه میکرد و می دید که آنها در حال کشتن ما هستند، هیچکاک از این حیوانات بی آزار چیزی ارائه داد که تصویرشان را به کلی محو و نابود کرد…در جایی از فیلم که پرندگان دیوانه شده و به جان مردم افتاده بودند، قهرمان داستان از دست پرندگان به یک رستوران پناه می‌برد، آنجا یک پیر زن پرنده شناس می گوید: حدود پانزده میلیارد پرنده در جهان هست اگه همشون بهمون حمله کنن چی؟!

این دیالوگ به تنهایی نشان میدهد که هیچکاک با چه چیز هایی میخواهد و می تواند ما را بترساند، برای مثال او در مصاحبه ای میگوید: تخم مرغ ها مرا به وحشت می‌اندازند، آن سفیدی بدون هیچ منفذی…تا به حال هیچ چیز منزجرکننده و ترسناک تری از زردی تخم مرغ ندیده ام.

این جمله به معنای این نیست که هیچکاک به آن گنده گی از تخم مرغ می ترسید بلکه به این معناست که چقدر راحت میشود از تخم مرغ ساده که هر روز جلوی چشم ماست ترسید!! من به شخصه خودم بعد از دیدن فیلم ترسناک آنابل از دیدن عروسک هرگز نترسیدم اما بعد از دیدن فیلم روانی هیچکاک به هر هتل یا مسافرخانه ای که می روم به هنگام دوش گرفتن درب را محکم قفل میکنم و پشتش صندلی میگذارم، شب هم به هنگام خواب زیر بالشم چاقو میگذارم!!

اما از فرم هیچکاک که بگذریم می رسیم به تکنیک بی نظیر او در سینما، هیچکاک کسی بود که بیشتر از هر کسی به خوبی فضا سازی و قصه گویی میکرد، در همان یک ربع اول معرفی کاراکتر میکرد،میزانسن و دکوپاژ بی نظیری داشت، برای مثال فیلم های ام را به نشانه مرگ بگیر،طناب و پنجره پشتی بهترین میزانسن،حرکت دوربین،پلان و رنگ بندی را داشتند. او کارگردانی بود که همیشه گفته بود هدف اش سرگرم کردن مخاطب است، کارگردانی به شدت سخت گیر، آنقدر سختگیر که اینگرید برگمن درباره ی او می گوید: او پُر توقع ترین، سخت گیر ترین، خود راضی ترین و مسخره ترین کارگردانی بود که با او کار کرده بودم اما با همه ی اینها او یک نابغه است و با اختلاف بهترین کارگردان سینماست.

استایل سینمایی خاص هیچکاک که به گفته ی خودش از ترس هایش نشأت می‌گرفت تا ابد سینمای جنایی و وحشت را دگرگون کرد و به فیلم سازان نسل بعد فرم و تکنیک یاد داد، هیچکاکی که نمونه بارز یک فیلمساز نابغه بود.

این جمله از فرانسوا تروفو کارگردان شهیر فرانسوی کافیست تا هیچکاک را به خوبی درک کنید: اگر سینما یک دین بود، آلفرد هیچکاک کشیش اعظم آن می بود.