کتاب عناصر سینمای آندرئی تارکوفسکی نوشتهی رابرت برد، ترجمهی «احمد فاضلی شوشی» و «داود عبدالملکی» است. ناشر دربارهی کتاب آورده است: «نویسنده این کتاب عنصر سینمایی آثار تارکوفسکی را در چهار بخش متناظر با عناصر چهارگانه طبیعت خاک، آتش، آب و باد بررسی و تحلیل کرده است. در سه فصل اول با عنوان (خاک) به بررسی شرایط مادی دنیای تارکوفسکی میپردازد، مانند: نظامی که در آن کار کرد، فضاهایی که خلق کرد و پردهای که وی به آن عمق معناداری بخشید. سه فصل بعدی (آتش) به جنبههای استدلالی فیلمهای تارکوفسکی میپردازد. فصلهای هفت تا نه (آب) بر ساختار خود تصویر متمرکزند که تجربة حسی و خود زمان را در خطی پیوسته، منفرد از نما، که تارکوفسکی در دل اصول زیباشناسی خود قرار داده بود، نقش میکند. نویسنده در فصل پایانی با تمرکز بر فیلم ایثار، از جو نامحسوس دنیای سینمایی تارکوفسکی، که شرایط فضایی، مادی، استدلالی و زیباشناختی فیلم هایش را با جنبه احساس برانگیز استعداد درهم می آمیزد، سخن گفته است.»
توجه منتقدان سینما و اهل تفکر به معنا در آثار تارکوفسکی موجب شده تا برجستگی های قالبی کار او کمتر مورد توجه قرار گیرد، و رابرت برد در این تحقیق در جبران این کمبود به ساختاربندی و چارچوب آثار این کارگردان بیش از محتوای آن نظر داشته است. هفت فیلم سینمایی تارکوفسکی را اغلب اسفار سبعه مقدسی به شمار می آورند که همتای شاهکارهای نویسندگان و آهنگ سازان روسی هستند.
فیلم های وی را به خاطر ساختار روایی باز و ریتم کند و متفکرانه شان مهم ترین آثار تاثیرگذار بر سبک فیلم های معاصر اروپایی می دانند. با این حال هنوز تارکوفسکی موضوعی فرار برای تحلیل و تفکر مانده و نام وی چه عام و چه آکادمیک در گفتمان فیلم به طرز شگفت آوری مهجور مانده است.
هدف نگارنده در کتاب عناصر سینمای آندرئی تارکوفسکی واکاوی گستره سینمایی «تارکوفسکی» است تا پرداختن به معانی فیلمهایش. نویسنده در این راستا، ده مورد از عناصر زیباییشناختی آثار او را مشخص کرده و با نظر به ترتیب زمانی ساختن آنها به بررسی دقیقشان پرداخته است. سه بخش نخست بهسوی مادی دنیای سینمایی «تارکوفسکی» از قبیل نظامی که در آن فیلم ساخت، فضاهایی که در فیلمهایش به وجود آورد و پرده سینمایی که با عمق بیانی گستردهای عرضه داشت، میپردازد. در سه بخش بعدی سویههای استدلالی فیلمهای این کارگردان نظیر برهمکنش کلمه و تصویر، داستان و خیال ستان اجتماعی بیان میشوند. بخشهای هفتم تا نهم صرفاً بر ساختار تصویر تأکید میکند که تجربه حسی و زمان را در نمایی پیوسته به هم گره میزند. در بخش پایانی با اتکا بر فیلم ایثار، اتمسفر نامحسوس دنیای «تارکوفسکی» بررسی میشود.
کتاب عناصر سینمای آندرئی تارکوفسکی را انتشارات «سروش» منتشر کرده است.
