نقد و بررسی فیلم Exodus: Gods and Kings (هجرت:خدایان و پادشاهان)

media/kunena/attachments/1598/Exodus.jpg

کارگردان : Ridley Scott

نویسندگان : Adam Cooper, Bill Collage, Jeffrey Caine, Steven Zaillian

بازیگران : Christian Bale, Joel Edgerton, Ben Kingsley

هزینه تولید: ۱۴۰ میلیون دلار

محصول کشور: بریتانیا | ایالات متحده آمریکا | اسپانیا

کمپانی توزیع کننده: 20th Century Fox

خلاصه داستان : «هجرت» برگرفته از کتاب مقدس و درباره هجرت قوم یهود از مصر تحت هدایت حضرت موسی(ع) است.

تاریخ : ۱۲ دسامبر ۲۰۱۴

ژانر: اکشن،ماجرایی،درام

مدت: ۱۵۰ دقیقه

IMDb

media/kunena/attachments/1598/Exodus1.jpg

«هجرت / Exodus» نماينده تلاش ريدلی اسکات برای تقليد از سسيل بی دو‌ميل [کارگردان فقيد سينما] است. مقايسه «هجرت» با «ده فرمان/ The Ten Commandments» هم اجتناب ناپذير و هم به جا است. با توجه به واکنش‌های مختلف منتقدان به اين اثر ساخت ۱۹۵۶، شايد غافلگير شويد اگر بدانيد که «هجرت» تقريباً از هر نظر به جز زرق و برق بصری از «ده فرمان» ضعيفتر است. بحثی نيست که اسکات توانسته ضيافتی بي نظير در مقابل چشمانمان بگستراند (گرچه فيلم در قالب سه بعدی ساخته شده است، اما متأسفانه مثل اغلب موارد ديگر اين کار غيرضروری بوده)، اما فيلمنامه (که محصول کار چهار فيلمنامه نويس است) بسيار شلخته است، ضرباهنگ فيلم يکنواخت نيست، بازی‌ها متناقضند، و کل فيلم شکست محض است. عليرغم مدت زمان دو ساعت و نيمی فيلم، «هجرت» در واقع برای بيان کل داستان بسيار کوتاه است («ده فرمان» ۷۰ دقيقه طولانی‌تر است) اما اين باعث نشده که اسکات از نمايش صحنه های متعدد و ظاهراً بی نهايت افرادی که صحراها را در می‌نوردند صرفه نظر کند.

اساساً، «هجرت» وقايع کليدی را حول قيام موسی (با بازی کريستين بيل)، به عنوان رهبر عبرانیهای در بند، عذاب‌هایی که توسط خداوند نازل می‌شوند، تصميم رامسس (با بازی جوئل ادگرتون) برای آزاد کردن بنی اسرائيل، و دنبال کردن مسير مصريان تا دريای سرخ شرح می‌دهد. به طور کلی، «هجرت» به کليات کتاب مقدس انجيل وفادار است، اما شيطان در جزئيات قرار دارد.

media/kunena/attachments/1598/Exodus3.jpg

در وهله اول، داستان‌های بيش از حد زيادی در مدت زمان ۱۵۰ دقيقهای فشرده شده‌اند. در نتيجه، چندين شکاف اعصاب خردکن در داستان وجود دارند و مواردی هم زمانی که رويدادها با سرعت زيادی پيش برده می‌شود ديده می‌شوند. عذاب‌های الهی نمونه خيلی خوبی از اين مدعا هستند: اين عذاب‌ها به صورت تجمعی از جلوههای ويژه با کمترين تلاش برای پی بردن به تأثير انسان در آنها نمايش داده می‌شوند. گاهی اوقات، مثل وقتی که عدهای از کروکديل های غول آسا حمله می‌کنند، فيلم به چيزی شبيه به فيلم‌های بهره بردارانه تبديل می‌شود. همچنين صحنه‌هایی وجود دارند (مثل صحنه ای در اواخر فيلم که موسی در آن مشغول حک کردن ده فرمان است) که بسيار به لبه تقليد کاری [از فيلم های ديگر] نزديک هستند. اين خوب نيست که در طول تماشای يک فيلم حماسی به بخش اول «تاريخ جهان/The History of the World» ساخته مل بروکس فلاش بک بزنيم.

media/kunena/attachments/1598/Exodus2.jpg

غير از بحث رنگ پوست بازيگرها، انتخاب برخی بازيگرها محل سئوال است. کريستين بيل، که بدون شک به خاطر شهرتش بسيار مطرح است، هرگز نمی‌تواند جايگزينی برای موسی باشد. بخشی از اين مشکل اين است که از او خواسته شده تا شخصيتی را بازی کند که نيمی موسی/نيمی ايوب است و دغدغه زيادی درباره ايمانش دارد و بسيار درگير شک به خودش است. اين موسای نسل پوچ گرا است. چارلتون هستون، تمام صلابتش، موسی را به چيزی فراتر از يک شخصيت فانی برای بيننده ها تبديل کرد. (آن‌هایی که کل فيلم منتظرند تا بيل بگويد که « ملتم را رها کنيد» بايد بدانند که او هرگز اين کلمات را بيان نمی‌کند).

media/kunena/attachments/1598/Exodus4.jpg

جوئل ادگرتون در نقش رامسس قربانی فيلمنامه بد شده است. به اين شخصيت مقداری صحنههای «شخصيت پردازی» داده شده است که نشان می‌دهند او خود را وقف پسرش کرده، اما شخصيت او در عين حال بسيار خرد و جزئی تصوير شده است. به نظر می‌رسد که بارگاه پر از مارها و نه سياستمدارهایش (به همراه حضور زياد سيگورنی ويور) در اتاق تدوين جامانده است. رابطه «برادروار» ميان موسی و رامسس بسيار يخ و سرد است. هرگز وانمود نمی‌شود که اين دو همديگر را دوست دارند بنابراين وقتی اين دو روبروی هم قرار می‌گيرند اصلاً تراژدی شکل نمی‌گيرد. از ميان بازيگران معروف، تنها کسی که خوب کارش را انجام می‌دهد بن کينگزلی است، که او هم بيشتر از ده دقيقه روی پرده نمی‌رود.

media/kunena/attachments/1598/Exodus5.jpg

شايد بزرگ‌ترين اشتباه فيلمساز اين باشد که به جای استفاده از يک غريو پرطنين برای نمايش حضور خداوند در فيلم، استفاده از آيزاک اندروز ۱۱ ساله باشد. اين تصوير از خدای متعال به قدری ابزورد است که تقريباً تمام صحنه‌هایی که پسرک در آن‌ها ظاهر می‌شود را تقريباً به هجو تبديل می‌کند. لازم نيست که فرد مؤمن باشد تا بفهمد خدا- هر خدایی- بايد به اثر روی پرده تحميل شود. تصوير کودکی ترشرو برای به تصوير کشيدن هيبت خداوند بيش از حد پيش‌پاافتاده است. همچنين وفاداری به انجيل با تصميم دو نيم کردن دريای سرخ به وسيله سونامی به جای حرکت دست موسی نقض شده است، اما اين صحنه بيشتر از جنبه هنری از نظر من ضعيف است تا نقض کليشهها.

media/kunena/attachments/1598/Exodus6.jpg

اگر برای تماشای کل «هجرت»، ظاهراً تمام نشدنی، تنها يک دليل وجود داشته باشد، آن هم اين است که اين اثر از نظر بصری بسيار تأثيرگذار است. اگرچه در فيلم شاهد صحنه‌هایی هستيم که در آن‌ها تصاوير کامپيوتری آشکار و اگزجره هستند، اما در عين حال برخی لحظات نيز بسيار چشم نوازند. هيچ يک از اين صحنهها مانند عذاب‌های الهی و دوشقه شدن دريای سرخ بزرگ و خودنمايانه نيستند. بيشتر توسط شواهد عيان در شاتهای هوايی مصر باستان تحت تأثير قرار گرفتم.

نمی‌توان انکار کرد که گاهی اوقات «هجرت» واقعاً تأثيرگذار است اما اين حالت بسيار کوتاه و زودگذر است و اغلب به وسيله يک اِسکَترشات و فيلمنامه غيريکنواخت و فقدان کامل تأثير عاطفی ناقص رها می‌شود. شخصيت‌ها با نظمی هشدار دهنده می‌آيند و می‌روند. نکات داستان ناديده گرفته شده‌اند. يک رابطه عشقی در کمتر از دو دقيقه شکل می‌گيرد (مبالغه نمی‌کنم). در برخی موارد، همچون «نوح/Noah»، فيلم تفسير سکولاری از يکی از داستان‌های انجيل است که منجر به برخی انتخاب‌های عجيب شده است. اما «هجرت» از «نوح» شلختهتر است و به سختی می‌توان اين را بخشيد، به خصوص از طرف کارگردانی با قد و قامت اسکات. «هجرت» فاصله زيادی از بدترين فيلم ۲۰۱۴ دارد، اما ممکن است نااميد کننده ترين فيلم سال ناميده شود.

منتقد: جیمز براردینلی – امتیاز ۵ از ۱۰ (۲ از ۴)

مترجم: محمدرضا سیلاوی

media/kunena/attachments/1598/Exodus7.jpg

بیوگرافی ۳ بعدی ریدلی اسکات خیلی طولانی ترسناک و خیلی دلهره آور است. “به پیتوم خوش آمدید!کم کم به بوش عدات میکنید”.این ها سخنانی هستند که از زبان بِن مندلسون در آغاز فیلم موسی اثر ریدلی اسکات به زبان آورده میشوند.مدتی است که مردم در حال شناسایی چیزی مشکوک درباره ی هجرت میباشند چیزی که همراه با تمام انتخاب بازیگران و اطمینان اسکات و یا شکافته شدن دریای سرخ، آن هم به شکلی غیر علمی همراه است.آیا این امکان وجود دارد که این فیلم نیز همانند نوح دیگر فیلم تاریخی ۲۰۱۴ هالیوود به داستان های دینی مربوط نباشد(تحریف شده باشد)؟تا بدین جا که نسخه نهایی فیلم اکران شده در انگلستان به نظر میرسد فیلم (هر چند شاید برای فروش) تحریفاتی نسبنا زیادی را از آنچه پیش بینی میشد ندارد.نیمی از فیلم پیروز و نیمِ دیگر آن مغلوب است.اگرچه هنوز می ارزد که به تماشای آن نشست.

media/kunena/attachments/1598/Exodus9.jpg

فیلم در مصر باستان شروع میشود.در این شهر تالار های عظیم ساخته شده از سنگ مرمر واندرونی های پیچگی وجود دارند.دیس های میوه ی فراوان و برده گانی که از نیمه ی بدن به بالا برهنه هستند دیده میشوند.راه ها توسط سنگ های با شکل صورت ببر نمایان هستند.خیابان ها با نخل های خرما پیدا هستند.این جا محل زندگی دو برادر با نام های موسی و رامسس است.موسی(کریستیِن بِل) با روپوشی حوله مانند و موقر پیداست اما رامسس(جوئل ادگرتون)فقط با لباس های که از جنس طلا باشند راحت است.

media/kunena/attachments/1598/Exodus10.jpg

در حالی که موسیِ پرهیزگار و عابد اعتبار پدر خود فرعون(با بازیِ جان تورتورو) را لکه دار میکند رامسس ناظر این اتفاق است در حالیکه برای نوازش افعی هایش پایکوبی میکند.موسی باور دارد که بردگان باید آزاد شوند اما رامسس مخالف است و میگوید:از لحاظ نقطه نظر اقتصادی حرف هایی که تو به زبان میاوری حیرت آور است.چرا موسی مقاومت میکند؟این مقاومت نه فقط به خاطر حس آزادی طلبی او و نه فقط به خاطر رد کردن این موضوع(برده داری) است. دلیل اصلی آن این است که موسی در واقع خود در بین همین مردم زندگی میکرده که توسط خواهر رامسس به فرزند خواندگی انتخاب میشود.اطلاعاتی که توسط بزرگ یهودیان آن زمان(با بازی بن کینگزلی) به موسی داده میشود بعدا توسط صدر اعظم مندلسون فاش میشوند.موسی به بیابان های خارج از مصر تبعید میشود.او در آنجا با دختری آشنا شده و سپس با وی ازدواج میکند.آنها صاحب فرزند پسری میشوند اما موسی به دلیل یک سری الهامات ذهنی(یا همان وحی) با خبر میشود که باید به مصر برگردد و مراقب حکومت رامسس باشد.

media/kunena/attachments/1598/Exodus11.jpg

تمامی فیلمهایی که هالیوود تا بدین جا درباره ی موسی ساخته است(از ۱۰ فرمان اثر سیسیل بی دومیل تا پرنس مصر از کمپانی دریم وورکس) همه گی به موضوع دسیسه چینی این دو برادر علیه یکدیگر بدون ارائه کمترین مدرکی میپردازند.در فیلمی که ریدلی اسکات ساخته است این مدرک ندای الهی است.نوعی صداقت در این اثر وجود دارد که باعث میشود درام نهایی فیلم یعنی جایی که موسی سعی میکند رامسس را از بدی های خودش نجات دهد به خوبی از آب دربیاید.

media/kunena/attachments/1598/Exodus12.jpg

هجرت در دیگر مسائل نیز قدم میگذارد:مانند یک داستان افسانه ای که در آن مردی باید با نیرو های شر و بدی برای نجات دنیا_مانند فیلم های جنگ ستارگان_ مبارزه کند.باید فرزندش را ترک کند_همانند “در میان ستارگان” اثر نولان که “هجرت:خدایان و پادشاهان” به طور مرموزی به آن شبیه است_ همچنین در این فیلم ما شاهد الفاظ عجیبی هستیم که از آنها میشود به وجود یک شمشیر خاص در فیلم اشاره کرد.در برخی صحنه های فیلم این حس در ما ایحاد میشود که در این فیلم از انجیل به عنوان یکی از منابع اصلی نوشتن فیلمنامه استفاده نشده است.گرچه هنوز هم افراد دین دار و متدین باید خوشحال باشند چرا که فیلم از آنچه انتظار میرفت که تحریف زیادی را شامل شود مصون است.

media/kunena/attachments/1598/Exodus13.jpg

رامسس نه تنها این اشتباه را میکند که خود را خدا میپندارد بلکه او از وجود و نهاد خدایی و یگانگی خودش سخن میگوید.شهر پیتوم اساسا همانند یک ساختمان یا بنای عظیم است که نشانه ای از ریخت و پاش های عظیم رامسس.گرچه رامسس معمار شهر خود را سرزنش میکند چرا که باور دارد باید گور هارا به معبد برتری میدادند.هنگامی که رودخانه پر از خون و ماهی های مرده میشود این احساس که آخرالزمان رسیده است به ما دست نمیدهد.

در فیلم ۱۰ فرمان ما صدای خداوند را هنگامی که با موسی به عنوان یک بوته سوزان سخن میکند میشنویم.یکی از تحریفاتِ(و یا بهتر بگوییم بدعت های) اسکات این است که خداوند را همانند یک پسر بچه ی ۱۰ ساله نشان میدهد.قسمت مربوط به دو تکه شدن دریاها نیز به خوبی هر چه تمام تر کار شده است.غیر ممکن است که هنگام تماشای فیلم مقداری ترس وجود تماشاگران را فرا نگیرد اما بسیاری از این ترس ها و شوکه شدن ها برای زمان حدود بیش از ۱۵۰ دقیقه ایِ فیلم لازم است.

منتقد: کاترین شورد (The Guardian) – امتیاز ۶ از ۱۰ (۳ از ۵)

مترجم: امید بصیری

media/kunena/attachments/1598/Exodus14.jpg

سال ۲۰۱۴ زمانی شد برای دوباره ساخته شدن فیلمهای تاریخی.پس از آن که دارن آرونوفسکی تصمیم گرفت تا حضرت نوح را به روی پرده ی سینماها بیاورد اکنون نوبت ریدلی اسکات,کارگردان مشهور هالیوودی است که به سراغ کتاب هجرت رفته تا داستان موسی را روایت کند.”هجرت:خدایان و پادشاهان” پاسخی به فیلم ۱۰ فرمان اثر سیسیل بی دومیل است اما به نظر میرسد که این فیلم از نسخه ی سال ۱۹۵۶ آن جنجالی تر باشد.این فیلم به صورت خیلی فوقالعاده ای ساخته شده و بازی بازیگزان نیز تحسین برانگیز است اما بر خلاف اثر سیسیل بی دومیل فیلم لحن جدی تری را برای جذب مخاطبان بیشتر استفاده کرده است.

media/kunena/attachments/1598/Exodus15.jpg

تلاش اسکات هنگامی که او حروف و علائم روم باستان را در فیلم “گلادیاتور/Gladiator” زنده کرد عالی بود.این حماسه ی مصری تقریبا با گلادیاتور در یک سطح قرار نمیگیرد اما مهر تائید دیگری بر جاه طلبی کارگردان در به تصویر کشیدن تصاویر عظیم است.هجرت از تکنولوژی سه بعدی در ساختش بهره میبرد و به اندازه ی کافی از تصاویر سه بعدی و حیرت آور بهره برده است که تماشاگران از دیدن آن راضی باشند.

media/kunena/attachments/1598/Exodus16.jpg

بر خلاف نسخه ی قبلی اثر این فیلم از ابتدای داستان روایت نمیکند بلکه مارا به میانه ی داستان میبرد.در جایی که موسی(با بازی کریستین بِل) به عنوان جوانی بالغ در بارگاه سلطنتی زندگی میکند. ما در ادامه متوجه میشویم که چگونه فرزند یهودی(منظور موسی است) توانست به خاندان سلطنتی راه یابد اما ما با او به عنوان یک جنگجو و نزدیک ترین دوست رامسس(با بازی جوئل ادگِرتون) آشنا میشویم.آغاز فیلم به طور ناشیانه ای از روی گلادیتور الگو برداری شده است جایی که ما با رقابت میان فرزند شاه و جنگجوی محبوب وی مواجه میشویم.فرعون پیر(با بازی جان تورتورو) فرزند به فرزند خواندگی گرفته شده ی خود یعنی موسی را به برادرش رامسس ترجیح میدهد.این داستان رنج خوانوادگی قبلا به طرز خیلی بهتری در گلادیاتور توسط راسل کرو واکین فینکس و ریچارد هریس به نمایش گذاشته شده بود.

media/kunena/attachments/1598/Exodus17.jpg

یک نبرد زودهنگام با هیتیت ها(مردمانی از سوریه و لبنان) اتفااق می افتد که شباهت بسیاری با جنگ بین عرب ها و ترک ها در “لارنس عربستان/The Lawrence Of Arabia” دارد.جنگی که نشان میدهد موسی جنگجوی برتری است.اما دوستی میان دو دوست در اوایل فیلم به خوبی به تصویر کشیده نشده است.چهار نویسنده ی فیلم یعنی آدانم کوپر,بیل کالج, جفری کین و نویسنده ی برنده ی اسکار استیون زایلیان موظف به نوشتن فیلمنامه شده اند اما آنها نتوانسته اند که اثری هنری را از انجیل اقتباس کنند.

media/kunena/attachments/1598/Exodus18.jpg

هنگامی که موسی از هویت واقعی خود مطلع میشود از انجام وظیفه ی خود به عنوان منجی سر باز میزند و در خانه ای در یک روستا ساکن میشود.ازدواج میکند و صاحب فرزند میشود.اما سرنوشت او را مقدر شده است هنگامی که او با بوته ی سوزانی توسط خداوند مسخر شده است سخن میگوید و خداوند او را به سوی هدایتگری مردم راهنمایی میکند.این لحظات بحث بر انگیز ترین انتخاب های فیلم هستند جایی که خداوند همانند بوته ی سوزانی در برابر موسی ظاهر میشود.اگرچه این مسئله ممکن است تعدادی از مردمان دین دار را ناراحت کند اما از صدایی که در فیلم سیسیل بی دویل یعنی ۱۰ فرمان استفاده شده بود بسیار جذاب تر است.

media/kunena/attachments/1598/Exodus19.jpg

اگرچه فیلم ۱۰ فرمان جایزه ی بهترین جلوه های ویژه مراسم اسکار را دریافت کرد اما دو تکه شدن رودخانه در فیلم قبلی تا حدودی بچه گانه به نظر میرسد(به نسبت این فیلم).اسکات چکونگی گذر یهودیان از رودخانه و به دنبال آن غرق شدن مصریان را به خوبی به تصویر میکشد.این نماها از لحاظ بصری هیجان انگیز هستند.فیلم باید در همین مکان به پایان میرسید اما اسکات و نوسیندگان به نظر مجبور به اضافه کردن بعضی دیگر قسمت ها از داستان اصلی به فیلم شده اند از جمله انتقال ۱۰ فرمان از سوی موسی به مردم و صحنه ای از زمانی که موسی به نزدیکی سرزمین کنعان میرسد.اگرچه این قسمت ها به طور کامل هیچ منافاتی با داستان ذکر شده در انجیل ندارند اما از منظر سینمایی رفته رفته از ارزش و اهمیتشان کم میشود.

نباید انتظار نامزدی بازیگران فیلم را داشت.بِیل در ادای مقداری از دیالوگ هایش تحریف میکند اما نقش آفرینی بدنی وی خیلی خوب است.ادگرتون عالی است اما دلمان برای رامسس نسخه ی قبلی تنگ میشود. شخصیت سیگورنی ویور به عنوان مادر رامسس به هیچ وجه خوب نیست اما آرون پال در نقش جاشوا تا حدودی قابل تحمل است.هیچ فیلمی با همچین پایانی که عملاً میلنگد راضی کننده نیست در حالی که شروع آن نیز مشکل دارد اما میانه ی بلند آن ارزش تماشا را دارد.

منتقد: استیفن فاربر (The Hollywood Reporter) – امتیاز ۶ از ۱۰

مترجم: امید بصیری

منبع: سایت نقد فارسی

نظرتان را با ما در میان بگذارید



کانال تلگرامی ما رو از دست ندید!