آموزش زبان انگلیسی آنلاین فرالن

نقد فیلم Tinker Tailor Soldier Spy (بندزن خیاط سرباز جاسوس)

588c525ec4618865638b474e - نقد فیلم Tinker Tailor Soldier Spy (بندزن خیاط سرباز جاسوس)

زمان فیلم در اوایل دهۀ هفتاد در جریان است ، زمانی که سرمای جنگ سَرد بیشتر از همیشه حِس می شد.

جنگ سَرد به کلیّه تنش ها و کشمکش هایی که بین آمریکا و شوروی و هم پیمانان آن ها گفته می شود که در طول سال های 1940 تا 1990 به طول انجامید .

 شاخص این دوران رقابت همه جانبه بلوک غرب به رهبری ایالات متحده و بلوک شرق به رهبری شوروی بود.دراین دوران روشنفکران نیز به دو دسته کمونیست و ضدکمونیست تقسیم شدند و اگر مواضع روشن فکران مستقل و میانه رو با نگرش یکی از این دو جبهه اصلی روشن فکری تعارض می یافت ، به وابستگی به جبهه دیگر متهم میشد.فضای قطب بندی شده ای بود که درک ان برای نسل جدید دشوار است.طبعا سرویس های اطلاعاتی هر دو بلوک شرق و غرب در این روشن فکری تاثیر گذار بودند.(سیا و جنگ سرد فرهنگی/شهبازی،عبدالله)

 بعد از حملۀ آمریکا به ژاپن و افتادن بمب اتم در هیروشیما و ناکازاکی ، کشورهایی که با آمریکا متحد بودند ، تشکیلاتی به نام پیمان ناتو را در سال 1949 راه اندازی کردند . از آن طرف در سال 1955 با پافشاری شوروی کشورهایی که زیر نظر شوروی بودند در پیمانی به نام ورشو قرار گرفتند . که این خود باعث بالاتر رفتن حساسیّت سازمان های اطلاعاتی شد . از طرفی درگیر های جاسوسی بین دو کشور شوروی و انگلیس قبل از جنگ اوّل آغاز شده بود ، امّا بعد از جنگ جهانی دوّم این درگیری ها با شدّت بیشتری ادامه پیدا کرد . با شکل گیری این دو گروه از متحدان یا همان بلوک های شرق و غرب عملاً جنگ به مبارزات جاسوسانه تبدیل شد . می توان گفت خط مقدم جهانی دیگری در سازمان های جاسوسی شکل گرفته بود . و در این مبارزات سازمان KGB  یا همان سازمان جاسوسی شوروی تنها با بریتانیا مبارزه نمی کرد ، بلکه هدفش تمام کشورهایی متحد با آمریکا و بریتانیا بود . بعد از مرگ استالین سازمان جاسوسی شوروی به چنان قدرتی دست یافته بود که توانست نفوذی چشمگیر در میان سازمان های اطلاعاتی دیگر داشته باشد .

علاوه بر فعالیت کسب اطلاعات ، یک سازمان سری وظیفه مهم دیگری دارد که “حفاظت” یا “ضدجاسوسی”میباشد.این وظیفه بیشتر جنبه دفاعی دارد ، اما میتواند به همان اهمیت وظایف دیگر و بایستی هم اینطور باشد-جنبه تعرضی پیدا نماید و به ناچار در شبکه و دستگاه جاسوسی طرف مقابل سایه به سایه ماموران و جاسوسان انها در عملیات سری ان ها رسوخ نماید.این فعالیت در موردی است که صحت از ضد جاسوسی بمیان میآید و بدیهی است که تمام اقدامات و فعالیت های هر مامور بایستی نه تنها با اطلاع رئیس مربوطه بلکه به دستور صریح او انجام پذیرد.(اسرار سازمان های سری/گرت بوخهایت)

اوج درگیری را ها را می توان در سال های 1953 تا 1985 دید که اکثر این درگیری ها مربوط به سازمان های اطلاعاتی ، مربوط به 3 سازمان CIA ‘ SIS ‘ KGB  بود .

جاسوس ها همیشه افراد جذاب و مرموز بوده اند که نقش مهمی در روابط رقابتی کشور ها به خصوص در زمان جنگ دارند .

تا حدودی می توان گفت ، جاسوس های بریتانیا و شوروی از بد نام ترین و معروف ترین آن ها بوده .

قصه فیلم ،در همین گیر و دار ها روایت می شود .

unnamed 1 - نقد فیلم Tinker Tailor Soldier Spy (بندزن خیاط سرباز جاسوس)

ماجرای فیلم حول محور سازمان اطلاعاتی بریتانیا ، که اصطلاحا در فیلم “سیرک” نامیده میشود ، میچرخد که طعمه نفوذ یکی جاسوس دوجانبه شده است.”کنترل” رئیس وقت سازمان است که گام های نخست را برای تشخیص هویت جاسوس بر میدارد و شروع فیلم با فرستاده شدن فرد معتمد “کنترل” به مجارستان ، برای تشخیص هویت جاسوس است.با شکست خوردن عملیات و مرگ کنترل ، “جورج اسمایلی” که قبلا از سازمان اخراج شده بود برای پیدا کردن جاسوس دو جانبه از طریق وزیر ، مامور میشود….

فیلم از همان ابتدا تصویری مرموزانه را به نمایش می گذارد که حاکی از خیانت یکی از اعضای سازمان است که در فیلم “سیرک” نامیده می شود . با توجه به جمله ی “کنترل” که اوایل فیلم در جلسه ای محرمانه به اعضای رده بالای سیرک می گوید که ، ” هیچ چیز واقعی نیست ” ،  سازمان را در حال حاضر به یک مکان غیر قابل اعتماد تشبیه می کند ؛ سازمانی که با توجه به انچه قبلا ذکر شد “سیرک” نامیده میشود ؛ در ان فردی مانند رهبر یک سیرک ، نمایشی مضحک برای تماشاگرانی اجرا می کند که خود را راضی به فریب خوردن کرده اند .

نکته ای را باید یاداور شد ، تفاوت فیلم در زمینه فرم و محتوا با سایر فیلم های جاسوسی قبل از خود است.

اگر به کتاب گینس مراجعه کنید متوجه میشوید که سود اور ترین فیلم های چند قسمتی گونه اکشن “داستان های جیمز” است.”جیمز باند” مامور مخفی سازمان اطلاعاتی انگلیس ، موسوم به “ام آی سیکس” است و شماره سازمانی و رمز عملیاتی او “007” بوده.تا کنون 21 فیلم از مجموعه داستان های جیمز باند ساخته شده و روی پرده رفته.”باند” نمونه تمام عیار جاسوس انگلیسی زمان جنگ سرد بوده که امروزه با تمام شدن آن دوره هنوز با همان ویژگی های شخصیتی در فیلم های سینمایی ظاهر میشود.او با معیار های خاص قهرمانان داستان ها و فیلم های سینمایی جاسوسی آن دوران، متشخص، خوش لباس، با توانایی بدنی بالا، توانا در جذب اطرافیان و …است که همین ویژگی ها از او قهرمانی متفاوت با قهرمانان خیالی سینما و ادبیات عامه پسند امریکا میسازد.او همواره خود را با شیوه منحصر به فرد به دیگران معرفی میکند؛ معمولا برای گفتن نامش جمله ی “باند…جیمز باند” را با تاکید نام خانوادگی خود و مکثی که گویی برای تاثیر بیشتر کلام گنجانده شده است، میگوید.تا پیش از فروپاشی شوروی، تهیه کنندگان باند فقط و فقط به مساله جنگ سرد و حواشی پیرامون ان میپرداختند ولی پس از فروپاشی شوروی و پایان جنگ سرد سازندگان فیلم های جیمز باند به موضوعات دیگری چون تروریسم در مورد شورشیان چچن، سلطه جهانی درمورد چین و مانند آن میپردازند.(سینمای جهان،سینمای اکشن/موسوی، اشرف السادات)

با عطف به موارد ذکر شده میتوان از ساختار شکنی ای صحبت کرد که در رسالت عرف گونه ی ظاهر فیلم شکل گرفته ، به گونه ای که با کمی اغراق مخاطب پس از اشنایی زدایی با فیلم درگیر حسی غافلگیرانه میشود، مخاظبی که قبلا برخوردش با این عنوان و گونه از فیلم های سینمایی اکثرا با ریتمی کشش دار، درگیری خونین، به خدمت گرفتن تکنولوژی و…همراه بود ؛ اکنون مواجهه ای با فیلمی دارد که کارگردانش (توماس الفردسون) هیچ ایمانی به دیدگاه کارگردانان همسنگر قبل از خود ندارد.

image - نقد فیلم Tinker Tailor Soldier Spy (بندزن خیاط سرباز جاسوس)

از مجموعه ی به وجود آوردن این اختلافات میتوان به عدم استفاده از عناصر بصری فریبنده نام برد.از مهمترین این عناصر بدن یا جسم شخصیت ها است ، طبق انچیزی که پیشتر گفته شد انتظار میرود که بازیگران فیلمی جاسوسی ، از بدن توانمند برخوردار باشند ، اما بر خلاف انتظار در هیچ صحنه ای از فیلم بازیگران متَکی به توانایی بدنی خود نیستند ، به عبارت دیگر در این سطح از جایگاه عملیاتی توانایی بدنی موضوعیتی ندارد ؛ این را میتوان تاکیدی از جانب کارگردان قلمداد کرد که برای حل کردن پازل روبرو باید توانایی های ذهنی را درگیر کرد.

تاکید بعدی را میتوان عدم استفاده از جذابیت های جنسی ، نام برد ، چرا که بر خلاف اکثر فیلم های جاسوسی که شخصیتی با جنس مونث به همراه جذابیت بصری از ارکان جدایی نا پذیر ان بود ، جنس زن یا به طور کلی جنسیت در اینجا با جلب توجه کمرنگ تری ، ارائه میشود.

تاکید سوم را میتوان بر اساس عدم وجود درگیری ها و تعقیب و گریز های دیوانه وار با کمک به خدمت گرفتن تکنولوژی ، پایه گذاری کرد.

میتوان گفت “جورج اسمایلی” شخصیت اصلی فیلم با استفاده از همین شرایط بوجود امده سوم ، و با استفاده از هوش و زکاوت خود و تیم کوچکش ، به دنبال تعقیب سر نخ ها و کشف نفوذی میپردازد.

بعد از شکست عملیات مجارستان و مرگ “کنترل” ، “اسمایلی” اداره امور تشخیص هویت نفوذی را به عهده می گیرد . در ادامه جست و جو های “اسمایلی”اولین سرنخ هم برای مخاطب و هم برای “اسمایلی” بدست میآید که مهره جاسوس یکی از چهار اعضای عالی رتبه “سیرک” هست و عامل اصلی اخراج “اسمایلی” از “سیرک” نیز خود اوست .

شروع فیلم را می توان مانند یک کوه در نظر گرفت ، شروعی آرام که رفته به رفته در همان سکانس به نوک قله می رسد و مخاطب را تشنۀ کسب اطلاعات و گره گشایی می کند . فیلم کاملاً متفاوت است با فیلم های هیجانی و اکشن روز . همانگونه که در مورد اشخاص فیلم گفته شد ، مخاطب هم نیازمند فعالیت ذهنی و حل معما دارد . از این رو این فیلم نظر هر بیننده ای را به خود جلب نمی کند . بر خلاف ساختار فیلم می توان “کنترل” را یک دانای کل ذهنی برای فیلم در نظر گرفت که نوع نگاه خود را در مخاطب نیز القاء کرده ، فضایی خیانت کار . اسمایلی (گری اولد من) امّا از همان ابتدای حضورش در فیلم با توجه به اجهافی که در حقش شده ،با نشان دادن توانایی های ذاتی خود فردی امین و قابل اعتماد برای مخاطب شناخته می شود که با تکیه بر گام های او می توان دست به گره گشایی زد . او انقدری با کنترل نزدیک بود که بتواند پا جا پای او بگذارد.

ریکی تار(تام هاردی) بعد از تماسی که با معاون وزیر میگیرد و خبر وجود یک جاسوس دو جانبه در حلقه اول سیرک را میدهد ، وزیر را بر آن میدارد که اسمایلی را به طور مخفی وارد عمل کند.

“کارلا” فردی است که تمام منازعات مخفیانه شوروی غلیه بریتانیا توسط وی صورت میگیرد. او که فردی بسیار باهوش است ، توانسته با شناخت کامل اعضای سیرک ، انجا را دستخوش تغییراتی باب میل خود کند.

“آللاین” که از شکست عملیات مجارستان به بعد ریاست سیرک را به عهده گرفته ،به دنبال عملی کردن کردن پروژه “عملیات جادو” است . این عملیات برای مقابله با کارلا است که طی آن و در صورت موفقیت اطلاعات سازمان ارتقا یافته و همین امر باعث بازگشتن آبروی سازمان می شود .

از سکانس های ماندگار فیلم می توان به سکانس ورود یک حشره به درون ماشین اشاره کرد ، که در آن نحوۀ واکنش نشان دادن افراد همان شکل واکنش نشان دادن افراد مختلف سازمان به وقایع اطرافشان است . “پیتر گیلام” به شدّت سعی می کند حشره را با دست از ماشین بیرون کند .”مندل” خونسرد و بدون حرکت است . و امّا در آخر اسمایلی با متانت شیشه را پایین می کشد و حشره را بیرون می کند . این همان کسی است که حلال مشکلات سازمان است . کسی که فکر می کند ، تحلیل می کند و در آخر درست ترین تصمیم را می گیرد . از سکانس های دیگر صحنه ی چشم در چشم شدن هایدن و جو ، صحنه ی کشته شدن هایدن ، سکانس هایی هستند که به زعم نگارنده تعمداً توسط کارگردان اینگونه طراحی شده اند تا پایانی بسته به درک مخاطب را رقم بزند .

در فیلم با نقطه گنگی هم مواجه میشدیم ؛ پیتر و اسمایلی در رفت و امد جست و جو هایشان سرنخی را پیدا میکنند که نشان میدهد که “جیم” دو ماه بعد از اینکه خبر مرگش در مجارستان تایید میشود ؛ فیشی به عنوان پرداخت با مبلغ 1000 دلار دریافت کرده است، همین سرنخ باعث اثبات زنده بودن جیم میشود که طبق روابط علت و معلولی موجود در متن منظقیست ، اما اینکه اسمایلی چطور توانسته بفهمد که جیمی در مدرسه ای مشغول به کاراست جای سوال دارد؟!!!

TTSS MM Posterart v5 v3 low res - نقد فیلم Tinker Tailor Soldier Spy (بندزن خیاط سرباز جاسوس)

یکی دیگر از بهترین سکانس های فیلم و تاکیید کننده تضاد و پارادوکس موجود در فرم و محتوا فیلم ، جایی است که نشان داده میشود پیتر همجنس گراست (.پیتر که از لحظه ورود به فیلم میتوان گفت مورد لطف اسمایلی قرار گرفته بود ، بعد از اینکه اسمایلی به او میگوید که در این راه باید از هرچیز که مانع ادامه حرکت تو میشود دست بکشی)،در حال جدا شدن از معشوقه اش است.همین صحنه نشان دهنده عشق و وفاداری افراد عملیاتی واقعی و سالم گروه کوچک اسمایلی است ، که نقطه مقابل خیانت های صورت گرفته توسط امین ترین افراد سیرک است.

از عناصر دلنشین فیلم ، ترکیب مناسب و دلنشین تدوین ، موسیقی ، نور و رنگ است ، بطوریکه با استفاده از رنگ ، فضای زمانی فیلم قابل درک کرده ، و با خذمت گرفتن تمام عناصر توانسته تمام اتفاقات و مفاهیم را به مخاطب تزریق کند.

و امّا در آخر ، این فیلم را می توان به عنوان یک پکیج قوی و مناسب نام بُرد ، که همه ی ارکانش در مقایسه با متد های مخصوص به خود نمرۀ قبولی را گرفته اند . درخشان ترین این ارکان فیلمنامۀ فیلم و بازی بازیگران است ؛ فیلمنامه ای که هم نوشته ای پُر کشش و جذاب دارد و هم برگرفته از چند داستان موازی هست. همان قدر که فرم ظاهری فیلم دلنشین بود ، اغراق نیست اگر گفته شود که تنها با خواندن فیلم نامه نیز می توان اتمسفر کلی فیلم را حس کرد . می شود گفت ساختار فیلم نامه قله قله است که هیچ گاه سیر پیشبرنده ی درام مخاطب را در سراشیبی پایین کوه قرار نمی دهد . به عبارتی قرار نیست با هر گره گشایی که توسط مخاطب صورت می گیرد از روند پرتاپ رگباری سر نخ ها کاهیده شود و جذابیت انها کم شود.

نقطه ی قوت دیگر فیلم بازیگران توانمندش هستند ؛ به عنوان مثال گری اولد من بازیگر نقش اول فیلم توانسته بود به راحتی از پس نقشی که به تصمیم کارگردان از حالت بیرونی به درونی تطور پیدا کرده ، بر بیآید.

محمد فرهادی

مجله رادیکال
حتما عضو کانال تلگرام و صفحه اینستاگرام سینما مدرن باشید! ما در تلگرام و اینستاگرام مطالب متفاوت تری داریم که در سایت نیست!
اینستاگرام ما تلگرام ما
//