آموزش زبان انگلیسی آنلاین فرالن

نقد فیلم جزیره آهنی اثر محمد رسول اف

photo ۲۰۱۷ ۱۲ ۱۲ ۰۰ ۳۱ ۱۴ - نقد فیلم جزیره آهنی اثر محمد رسول اف

جزیره آهنی ، فیلمی شدیدا قابل احترام ، بعنوان اولین اثر بلند داستانی ساخته ی محمد رسول اف ، فیلمساز پر حاشیه ی سینمای ایران است. رسول اف با دیدگاهی کاملا سیاسی و اعتراضی دست به خلق فیلمی پر از نماد و استعاره زده و ماحصل آن ، فیلمی است به شدت با ارزش ، کاملا سینمایی و قاعدتا قابل بحث و نقد.

پیش از هرچیز ، اولین عنصری که توجه مخاطب را به خود جلب می کند ، کشتی آهنی قراضه ای است که قشری از مردم نه چندان خوشبخت در آن به زندگی مشغول اند. کشتی ، رهبر یا ناخدایی دارد به نام نعمت که تمام امور را عهده دار است و تلاش وی در راستای پیشبرد این امور ، به شدت مشهود است. نعمت رفتار خوبی با ساکنین کشتی دارد و حساب و کتاب های آنان را انجام میدهد.

شکل اعتراضی و سیاسی فیلم از همین پیر مرد و همین کشتی آغاز می شود. این کشتی قراضه ی آهنی ، مملو است از تفکرات سنتی. همه چیز در سنت و الگوی قدیم باقی مانده است. از نوع پوشش آدم ها گرفته تا نوع صحبت و رفتار های آنان. در واقع جامعه ی به وجود آمده ، جامعه ای است که از پیشرفت و آگاهی هراس دارد و درجا زدن در سنت را ترجیح میدهد. این سنت گرایی زمانی پررنگ می شود که پسر نوجوانی عاشق دختری می شود و مشکلات خانودگی و دعوا های شدید پیرامون این عشق و احساس به وجود می آید. نتیجه آن می شود که دختر را خود سرانه به عقد مردی پولدار و غریب در بیاورند. این عدم آزادی جوانان و اوج محدودیت آنها در این جامعه ی آهنین ، خود طعنه ای به سنت و سنت گرایی است. ناخدا نیز همین هدف را دنبال می کند. چرا که سود خود را در باقی ماندن این افراد در همین جامعه می بیند. نکته اینجاست که ناخدا نعمت ، شیاد یا کلاهبردار نیست. او به کاری که می کند و مسیری که طی می کند باور قلبی دارد. او مردمش را دوست دارد و خیال خدمت در سر دارد در صورتی که مسیری اشتباه را گزیده و خود نیز در جهالت کامل از آن خبر ندارد.

یکی از کاراکتر های نمادین فیلم ، معلم است که اتفاقا کارگردان به زیبایی روی این کاراکتر و مفهوم پیرامون آن مانور داده است. معلم ، نمادی از روشنفکری در این جامعه است. در واقع او نماینده ای از قشر روشنفکر است که در هر نوع جامعه ای میتوان نظیرش را یافت. این معلم ، به نعمت هشدار میدهد که آب دریا به مرور در حال  بالا آمدن است و کشتی در حال غرق شدن. در واقع مقصود فیلمساز چیزی فراتر از غرق شدن این کشتی است. چرا که روشنفکر دارد خبر از تباهی این جامعه در این بستر آهنینِ قراضه میدهد. ناخدا می خندد و جدی نمی گیرد. روشنفکر یا همان معلم ، به چشم ناخدا شخصی است که بیش از اندازه نگران و دلواپس است و اهمیتی به صحبت های او نمی دهد. این عدم اهمیت به هشدار منطقی روشنفکر ، در سکانسی فوق العاده خود را نمایان تر می کند. معشوقه ی همان پسر نوجوان ، حالا دارد ازدواج می کند و عروسی روی کشتی برگزار می شود. تعدادی حیوان از جمله الاغ را به دستور نا خدا به کلاس درس این معلم می آورند و میگویند جایی برای این حیوانات نیست ، باید تا بعد از عروسی همینجا نگهشان داریم. با نگاهی تحلیلی می توان منظور فیلمساز را دریافت. سنتِ پر سر و صدا و پر دردسر این جامعه بر فراز این کشتی ،  باعث می شود تا محفل روشنفکری به اندازه یک طویله برای چهارپایان دچار بی ارزشی و بی ثباتی شود. سنتی که انتخاب اکثریت جامعه نیز هست ، در مقابل روشنفکریِ اقلیت می ایستد و حتی آنرا شکست نیز می دهد. اما در کنار این مباحث ، در فیلم نمایی داریم که معلم ، از پوکه های فشنگ ها ، بعنوان قالب برای ساخت گچ و تدریس استفاده می کند. باز هم یک تصویر استعاره ای. این بار به این معنا که دانش و آگاهی ، حکم تیر های کُشنده برای این جامعه مریض را دارد. هر چند نزدیک به شعار است اما در قالب سینما و به زبان سینمایی بعنوان طرز فکر فیلمساز قابل قبول است.

90970124 - نقد فیلم جزیره آهنی اثر محمد رسول اف

اما تنها فرد یاغی و آوانگارد این جامعه ، همان پسرک نوجوان عاشق است که دلش یا عقلش ، به او اجازه نمیدهد تا زیر بار حرف زور برود. طغیان می کند و مقابل همه می ایستد اما مقصد او نیز خفگی است. نا خدا در سکانسی دیدنی و عذاب آور ، پسرک را تا مرز کشتن پیش میبرد. اینجاست که شاهد فریاد های پسر زیر آب هستیم. ناخدا طلب معذرت خواهی میکند ، پسرک ابتدا ایستادگی می کند اما حریف دریا نمی شود. رو به فریاد می آورد برای بخشش ، اما از زیر آب.

حالا که روشنفکر به مظلومانه ترین شکل ممکن ساکت مانده و از یاغی ، زهر چشم گرفته شده ، سر و کله ی مامورانی برای تخلیه ی کشتی پیدا می شود. دیگر عوامل درونی جامعه کارساز نیستند ، چرا که دیکاتوری در ناخودآگاه این جامعه شکل گرفته. اینجاست که عوامل بیرونی دخول می کنند. مامورین اظهار دارند که کشتی به سرعت و ضرورتا باید تخلیه شود ، نا خدا ابتدا مقاومت می کند و حتی مردم را با شعار های سانتی مانتالیسم بر علیه این ماموران بسیج می کند اما در آخر رام می شود و راهی جز قبول کردن قرار داد نمی بیند.

قرار داد به این صورت است که مردم از کشتی ، به زمین هایی که برایشان در نظر گرفته شده نقل مکان کنند. قرار داد باید توسط تک تک آنها خوانده و امضا شود اما ناخدا از بی سوادی و ناآگاهی مردم نهایت استفاده را می برد و تنها امضای این مردم را پای این برگه ها از آنها میگیرد و امور را خودش مدیریت می کند. در آخر برای این جامعه ، جز ضریحی برای عبادت و بیابانی بدون اندکی امکانات باقی نمی ماند. و البته نا خدایی که در این بیابان همچنان وعده ی امید می دهد.

Iron Island film images 413d41c2 8f31 4bbc 94dd 20d4239258c - نقد فیلم جزیره آهنی اثر محمد رسول اف

اما دو شخصیت در فیلم وجود دارند که بررسی و تحلیل آنهارا برای انتهای این مقاله کنار گذاشتم.

یکی پسر بچه ای است که ماهی ها را نجات می دهد. او هر روزه در بخشی از کشتی که خوراک دریایی مردم را در آن نگه میدارند ، مشغول جمع کردن ماهی هاست تا آنهارا به دریا برگرداند و آزادشان کند. یعنی دقیقا نقطه ی مقابل ناخدای کشتی. جالب است زمانی که ناخدا نعمت این عمل پسربچه را می بیند ، تصور می کند که او نیز مانند خودش این ماهی ها را شکار کرده و برای خودش می خواهد. یعنی اندکی تصور و تجسم آزادی در وجود این پیر مرد یافت نمی شود.  عاقبت نیز آن پسر بچه که ماهیتش آزادگی بود ، به آزادگی پیوست و خود را از بند کشتی و نا خدا رها کرد و به سمت خورشید دوید.

شخصیت مورد بحث دیگر ، پیرمردی است که در تمام فیلم به آفتاب خیره مانده و منتظر منجی است. یک کنایه ی تمام عیار به تمام مذهبیون منتظر ظهور…

این پیرمرد حتی نیم نگاهی به وضعیت فاجعه بار کشتی و جامعه ندارد. او تنها فعالیتی که برای بهبود اوضاع می کند ، منتظر ماندن است و معتقد است تنها یک منجی باید بیاید و وضعیت را سامان ببخشد. برای او حتی تفاوتی ندارد که او کجا زندگی کند یا کجا بایستد. او فقط خیره به خورشید است و منتظر . و نمای پایانی فیلم نیز با کلوزآپی از چهره ی بی تفاوت و منتظر همین شخصیت است. فاجعه در یک قدمی او جریان دارد و او همچنان خیره به خورشید است…

نویسنده: ایمان رضایی
نظر شما چیست؟ شما هم نظر خودتان را در مورد این فیلم در بخش نظرات بنویسید. اگر نظر و مطلب مفید و کاملی داشته باشید، امکان اضافه شدن نظر شما به محتوای این پست وجود دارد!
حتما عضو کانال تلگرام و صفحه اینستاگرام سینما مدرن باشید! ما در تلگرام و اینستاگرام مطالب متفاوت تری داریم که در سایت نیست!
اینستاگرام ما تلگرام ما
//