“میان ستاره‌ای” کریستوفر نولان: فیلمی سراسر ایمان به ذات بشر/ رسیدن به جایگاهی فرا انسانی در فضای لایتناهی

میان ستاره‌ای کریستوفر نولان

میان ستاره‌ای کریستوفر نولان از آن دست فیلم‌هایی است که مخاطب خود را وادار می‌کند که بزرگ‌تر بیاندیشد. ویژگی‌ای که آن را نسبت به بسیاری از آثار سینمایی سال 2014 برجسته می‌کند. نولان حالا و پس به تصویرکشیدن دنیای تیره و تار شوالیه تاریکی و سرک کشیدن در دالان‌های ذهن و ضمیر ناخودآگاه انسان در تلقین، به بزرگ‌ترین فیلم خود از نظر ابعاد مضامین مطرح شده رسیده است. فیلمی که ما را با خود از میان کهکشان‌ها عبور می‌دهد و افق تازه‌ای پیش روی‌مان می‌گذارد. میان ستاره‌ای روایتی است از انسان و جهانِ آینده. آینده‌ای که در آن زمین به برهوتی تبدیل شده که همواره مورد هجوم طوفان‌های خاکی سهمگین است. در چنین شرایطی، بشر در آستانه نابودی قرار گرفته و چاره‌ای ندارد جز ترک زمین و یافتن خانه‌ای دیگر و این آغازی می‌شود بر سفر پر فراز و نشیب شخصیت‌های داستان در فضای لایتنهایی کهکشان‌ها. سفری که این فرصت را برای نولان به وجود می‌آورد که مضامین علمی و فلسفی مورد علاقه‌اش را نیز مطرح کند. مضامینی چون رسیدن انسان به موقعیتی فرا انسانی در گذر زمان و توجیه منطقی و فیزیکی اتفاقات فراطبیعی که طرح آن‌ها در چنین فیلمی، ما را ناگزیر به یاد اثر سترگ استنلی کوبریک “2001: یک اودیسه فضایی” (1968) می‌اندازد.

در این‌که نولان و طبعا هر کارگردانی که بخواهد فیلمی با موضوع سفر انسان در فضا و تاملات در باب عالم هستی بسازد، تحت تاثیر فیلمِ کوبریک قرار دارد شکی نیست. به هر حال اودیسه فضایی اثری بود که نقشه راه چنین فیلم‌هایی را ترسیم کرد. اما خب میان ستاره‌ای با تمام شباهت‌هایش به فیلمِ کوبریک، تفاوت‌های آشکار و قابل بحثی نیز با آن دارد. به عنوان مثال نولان دغدغه این را دارد که مفاهیم پیچیده را ساده کرده و در حد درک و فهم مخاطب عام عرضه کند و از طرف دیگر برای احساسات عمیق انسانی و تعریف کردن داستان بر مبنای آن نیز به اندازه دیدگاه‌های فلسفی و هستی‌شناسانه‌ اهمیت قائل می‌شود. از این رو میان ستاره‌ای نسبت به اودیسه فضایی کمتر پیچیده و بیشتر عاطفی است و به همین دلیل هم موفق می‌شود به چنین موفقیت بزرگی در گیشه دست پیدا کند. نولان در مقایسه با کوبریک استراتژی متفاوتی را انتخاب کرده، کمتر وارد ماجراجویی‌های ناشناخته و عمیق می‌شود و بخش مهمی از بار فیلم‌اش را بر دوش رابطه پدر و دختری شخصیت‌های اصلی‌ می‌گذارد. نتیجه این‌که نه میان ستاره‌ای در پرداختن به مباحث چند لایه در حد اودیسه فضایی است و نه نولان به اندازه کوبریک کارگردانی جاه‌طلب، متفکر و عمیق. اما توانایی نولان در پیوند مضامین علمی و فلسفی با یک درام انسانی تاثیرگذار موجب شده تا فیلمِ او بتواند با طیف گسترده‌تری از مخاطبان ارتباط برقرار کند. در میان ستاره‌ای نیروی انسانی و احساسی تولید شده از رابطه عاطفی یک پدر و فرزند بسیار قدرتمندتر از جاذبه و متافیزیک عمل می‌کند. این فیلمی است که سازندگانش برای انسان جایگاه والایی قائل شده‌اند و به قدرت هوش و عشق او ایمان کامل دارند. به اندازه‌ای که معتقد هستند بشر توانایی این را دارد که مستقل از هر نیروی غیر طبیعی، سرنوشت و آینده خود را در بدترین شرایط ممکن دگرگون سازد و به کلی تغییر دهد. رویکردی که در میان این همه فیلم ناامیدکننده و بی اعتماد به ذات بشر، می‌تواند موجب دلگرمی و امیدواری باشد. فقط کاش کریستوفر و جاناتان نولان به عنوان فیلم‌نامه‌نویسان اثر بیش از این‌ها وارد چالش نجات گونه انسان می‌شدند و در مواردی انقدر راحت از کنار پرداخت شخصیت‌های فرعی و مهم‌تر از آن توجیه دراماتیک و منطقی اتفاقات نمی‌گذشتند که حاصل کارشان در لحظاتی تا این اندازه تصادفی به نظر نرسد. با وجود این، نقطه قوت اصلی میان ستاره‌ای را باید کارگردانی آن دانست. نولان در این‌جا در بالاترین سطح کار خود قرار دارد و با همراهی موسیقی موثر هانس زیمر بزرگ موفق به خلق لحظات به یادماندنی‌ای شده است. نولان در میان ستاره‌ای بر خلاف شیوه مرسوم فیلم‌های تخیلی به دنبال جلوه‌های ویژه آنچنانی و شعبده بازی‌های دیجیتالی و سه بعدی نبوده و از قابلیت‌های بصری فیلم‌اش به اندازه، به جا و کاملا در جهت خلق درام کمک گرفته است. تصاویر فیلمِ نولان با این‌که در لحظاتی با استفاده از تکنولوژی روز مخاطب را مرعوب خود می‌کنند، اما بیش از هر چیز حال و هوای آثار کلاسیک سینما را دارند تا میان ستاره‌ای مانند هر اثر خوب دیگری این فرصت را داشته باشد تا از طریق داستان و جهانِ فیلم تماشاگر را درگیر خود کند.

این مطلب را هم بخوانید:   دانلود مستند The Science of Interstellar

یادداشت نویسنده “کافه سینما” / آریان گلصورت

نظرتان را با ما در میان بگذارید



اصغر در 16 مارس 2015 ساعت 14:00 پاسخ

این نقدا به درد نمیخوره . از نظر علمی و منطقی فیلم رو نقد کنید

کانال تلگرامی ما رو از دست ندید!