شکسپیر و کوروساوا

AAEAAQAAAAAAAAieAAAAJGIwZTNlYjAxLWI3MTAtNDA2MC05NzBhLWQ3ZDYyZTU0NTQ4Nw - شکسپیر و کوروساوا

شکسپیر نابغه عرضه کلمه است و بسیاری او را با مونولوگ ها و دیالوگ های غنی و آهنگینش می شناسند . به راستی در فرهنگ بشر ، چند نویسنده غایت حکمت را موجزتر از این بیان کرده اند: “آموزه ایی مهمتر نباشد از این : با خویشتن خویش صادق باش. بدین سان ، هم چنان که شب از پی روز می آید ، با دیگران نیز جز صدق ، راهی نتوان پیمود”.

” دنیا صحنه نمایش است یک سر و مردان و زنان جملگی نقش آفرینانی بیش نیست” و خیل عظیم جملات قصار و حکمت آمیز دیگر. به تعبیر بسیاری از منتقدها و ادیب ها ، شکسپیر ” بزرگترین نمایشنامه نویس تاریخ” است ؛ اما سینما عرصه تصویر است نه کلمه . منظور آن نیست که در مدیوم سینما ، کلمه مهم نباشد ، بلکه منظور آن است که برخلاف ادبیات و تئاتر ، کلمه بعد از تصویر می آید.

آلفرد هیچکاک در یکی از مصاحبه هایش حرفی جالب گفته بود : “سینما به شکسپیر مدیون نیست ، بلکه این شکسپیر است که مدیون سینماست “هیچکاک در ادامه توضیح میدهد که :” تنها مدیومی که میتواند به ذهنیت غنی شکسپیر جامه عمل بپوشاند ، بی شک سینماست”.

آثار شکسپیر بیش از هر نویسنده دیگری تبدیل به فیلم و سریال شده ؛ مردی که چهارصد سال پیش می زیست و فقط 52 سال زندگی کرد ، از نظر اقتباسی بیشترین تاثیر را بر سینما گذاشته است.

آمار وب سایت آی ام دی بی در این زمینه ، عقل را از سر آدم می پراند! بر این اساس در شناسنامه 1161فیلم ، نام شکسپیر به نحوی در مقوله فیلمنامه آمده است ! فقط در ژوئن 2016که این آمار ثبت شد ، 19فیلم از این دست در مراحل مختلف تولید بودند ! از هملت بیشترین اقتباس شده است و بعد از آن رومئو و ژولیت ، مکبث و اتللو جای دارند.

شکسپیر شاید تنها نویسنده ایی باشد که براساس همه آثارش یعنی هر 38 نمایشنامه اش ، کارهای سینمایی یا تلویزویونی ساخته شده است. این نمایشنامه ها به تمام زبان های زنده دنیا ترجمه شده اند و بیش تر از آثار هر نمایشنامه نویس دیگر روی صحنه رفته اند.

اما ” سینمایی ترین اقتباس ” از آثار شکسپیر _ به زعم اکثر منتقدان_را نه یک فیلمساز بریتانیایی و نه یک فیلمساز آمریکایی بلکه یک سینماگر شرقی و ژاپنی یعنی کوروساوا انجام داده است.

کوروساوا را با لقب های گوناگون میشناسند که چه بسا بعضی از آنها توهین آمیز است ولی دو لقب ” امپراطور سینمای ژاپن” و ” سلطان اقتباس” به فور در موردش استفاده شده است.

Akira kurosawa - شکسپیر و کوروساوا

ترفو در کتاب معروفش از هیچکاک پرسید: ” آقای هیچکاک چرا از آثار بزرگ ادبی اقتباس نمیکنید؟” هیچکاک پاسخ داد : “این آثار در خودی خود کامل هستند و من نمیتوانم چیزی به آن ها اضافه کنم “.

جالب اینجاست که کوروساوا از بسیاری از آثار ادبی بزرگ اقتباس کرده و اکثر این آثار جزو آثار برجسته تاریخ سینما هستند. در سختی اقتباس از آثار ادبی همین را بگویم که تارکوفسکی، آن استاد بی بدیل، تمام عمر خود را صرف آن کرد که از کتاب ” ابله” داستایفسکی اقتباس کند ولی این کار هیچ وقت به سرانجام نرسید.

کوروساوا سه فیلم خود را از آثار شکسپیر اقتباس کرد که در این بین، ” سریر خون” اقتباسی از مکبث و ” آشوب “اقتباسی ازشاه لیر است که داستان آن ها در قرن 16 و در ژاپن فئودال اتفاق می افتد.

هر فیلمسازی در بین آثارش یک گل سرسبد دارد . مثلا برای هیچکاک “سایه یک شک” است و برای کوروساوا “آشوب” .حالا چرا آشوب؟

آشوب را کوروساوا در 75 سالگی ساخت . با اینکه امروزه کوروساوا را یکی از قله های سینما می دانند ولی سالیان سال ، او حتی در کشور خود نیز از اعتبار و احترام محروم بود. او تنها در مدت 15سال از زندگی خود ؛ از زمان ساخت ” راشومون” (1950) تا ” ریش قرمز “(1965) ، فیلمسازی محسوب می شد که مایه افتخار و مباهات بود. در همین دوران بود که چندی از شاهکار های سینمایی جهان را خلق کرد ؛ هفت سامورایی ، سریر خون ، ایکیرو ، بهشت و دوزخ ، دژ پنهان و دو فیلم سامورایی مشابه ، بنام :یوجیمبو و سانجورو.

بعد از آن روزگار بر او سخت شد. حتی در کشور خود به گرایش های افراطی و کهنه پرستی و محافظه کاری محکوم شد تا جاییکه اقدام به خودکشی کرد و بعد از بهبودی برای تهیه سرمایه ساخت فیلم ، دست به گریبان روس ها شد که آنها هم ،نگاتیو بی کیفیت به او داده بودند تا اینکه با دخالت تارکوفسکی ، نگاتیوها عوض شد . فیلم “دودسکان “(1970) ساخته شد. در تمام این مدت ، کوروساوا درصدد ساخت فیلمی الهام گرفته از شاه لیر شکسپیر بود ولی سرمایه لازم و سرمایه گذاری که به اون اعتماد کند ، پیدا نکرد . تا اینکه با یک بودجه جمع وجور فیلم حماسی شگفت انگیری به نام ” کاگه موشا” را در سال 1980 ساخت. کاگه موشا با اینکه فیلم خوش ساختی بود و در عصر حاضر ارزش آن به مراتب بیشتر از زمان اکران آن است ولی بیشتر تمرینی بود برای ساخت “آشوب”. ولی باز بودجه مورد نیاز برای تولید آشوب فراهم نشده بود تا اینکه تهیه کننده فرانسوی مستقلی مانند فرشته نجات برای او از راه رسید. ” سرژ سیلبرمن “که پیش از آن از کارگردان های خارجی مانند لوییس بونوئل حمایت کرده بود ، بودجه مورد نظر برای ساخت آشوب را در اختیار کوروساوا قرار داد.

و اما “سریر خون ” که نام اصلی آن ” قصر تار عنکبوت “است و در انگلیسی به سریر خون یا تخت خون ترجمه شده است ، چه بسا اسم اصلی آن قرابت معنایی زیادی با جهان فیلم دارد.

Akira Kurosawa 001 - شکسپیر و کوروساوا

این دو فیلم اگرچه از آثار شکسپیر اقتباس شده اند ولی جهانی که خلق میکنند ، تماما المان های کوروساوایی دارند . کوروساوا فقط خط داستانی را از شکسپیر گرفته است و مناسبات و جهان فیلم را به طبع و میل خود ساخته است و این چنین است که ” یان کات” شکسپیرین معروف معاصر می گوید:” اگر کوروساوا در طول عمر خود شکسپیر را نمی شناخت باز آثاری شبیه “سریر خون” و “آشوب” می ساخت البته نه به صلابت و خوش ساختی این آثار ، بلکه فقط شبیه این آثار” در سریر خون ؛ “جسمانیت” واشیزو (با بازی توشیرو میفونه)مهم است ، اکثر کادربندی های این فیلم ، مدیوم شات یا لانگ شات است و لباس هارا به گونه ایی انتخاب کرده است که واشیزو و سپاهیانش در لانگ شات شبیه حشرات مخصوصا ساس می شوند و این جاست که به قرابت اسم اصلی فیلم می رسیم : قصر تار عنکبوت. واشیزو با اینکه در قصر است ولی به شدت جایگاهی متزلزل دارد و هر آن ممکن است فروبریزد ، همانگونه که به دست افراد خود ، تیرباران میشود.

در آشوب ، بیشتر از آنکه ، مانند نمایشنامه شاه لیر ، ” قدرت” مدنظر باشد ، “جنون” بن مایه فیلم است. کوروساوا با چشم انداز های زیبا از طبیعت و همچنین نشان دادن تقابل انسان با طبیعت _مثلا در سکانس اول که هیده تورا و همراهانش به شکار رفته اند_ و همچنین با جایگزینی سه پسر به جای سه دختر که در نمایشنامه هستند ، جنبه ناتورئالیسمی فیلم را افزایش داده است.

کوروساوا برخلاف شکسپیر که نگاهی رو به آینده داشت ، گذشته و اکنون کاراکترهایش را پررنگ میکند و آینده آن ها را چیزی جز حرکت به سمت تباهی نمی بیند و این امر در سکانس آخر آشوب جنبه تصویری پیدا میکند.

نویسنده: سعید قنبری
حتما عضو کانال تلگرام و صفحه اینستاگرام سینما مدرن باشید! ما در تلگرام و اینستاگرام مطالب متفاوت تری داریم که در سایت نیست!

عشق فیلم هستی بیا کانال تلگرام ما 😍